عالم ) است . 4 - تصوير ترتّب در باب اجتماع امر و نهى . مانند وجوب پاك كردن لباس و حرمت تصرف در آب ديگران . مولا مىگويد : غصب حرام است و تطهير لباس نيز چون مستلزم غصب است ، حرام ؛ ولى اگر تصميم به عصيان گرفتى و غصب كردى ، بايد لباس را تطهير كنى . اينجا نيز ترتّب بين وجوب و حرمت در موضوع واحد ( تطهير لباس ) است « 1 » . اين بيان مختصرى بود از تصحيح افعال عبادى مهم ، با وجود فعل اهم با استفاده از ترتب . و ليكن برخى از علما ، بدون تمسك به ترتب ، به تصوير و تصحيح امر به اهم و مهم پرداخته‌اند . حضرت امام خمينى قدّس سرّه بعد از ذكر هفت مقدمه ، مبنى بر اثبات وجود دو امر مستقل در مثل موارد فوق ، و عدم لزوم تناقض و تكليف به غير ممكن ، و ثبوت ثواب و عقاب براى امتثال و عصيان هركدام از دو امر اهم و مهم ، و مقيد نبودن احكام شرعى در مقام جعل و انشا به علم و قدرت ، و امكان تعلق امر به هركدام از دو ضد ، مىگويند : دو متعلق تكليف ، در جهت و مصلحت ، يا مساوى هستند ، يا يكى از ديگرى مهم‌تر . اگر مساوى باشند ، عقل حكم به تخيير مىكند ؛ بنابراين ، همين‌كه مكلف شروع به انجام يكى از دو امر نمود ، به حكم عقل در مخالفت امر ديگر معذور است و نيازى هم به مقيد و مشروط بودن تكليف و مكلف به نيست ، ولى اگر شروع به امتثال نكرد ، معذور نخواهد بود . و امّا اگر

--> ( 1 ) اصطلاحات الاصول ، ص 104 .